Psychologia w “Zbrodni i karze”

Główny wątek “Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego można streścić w kilku zdaniach. Pewien młody student wymyślił, że można zabić człowieka w imię wyższych wartości. Zabił, ale nie uniósł ciężaru zbrodni, przyznał się i został skazany. Koniec. Akcja dosyć uboga w zdarzenia.  Jeśli ktoś zacznie czytać utwór z myślą, że czyta powieść kryminalną, również zawiedzie się, bowiem już na początku utworu dowie się, kto zabił i dlaczego.

A przecież “Zbrodnia i kara” to dzieło wybitne, znane na całym świecie. Czym powieść Dostojewskiego zasłużyła na taką opinię?

Tutaj wszystko, co najważniejsze, rozgrywa się w psychice bohaterów. Poznajemy ich rozterki, sekretne myśli, uczucia skrywane przed światem, sny, majaki i sposób myślenia. Widzimy tajniki duszy Raskolnikowa, jego siostry, pijaka Marmieładowa, Soni, Swidrygajłowa…   Momentami przypomina “Zbrodnia i kara” sesje psychoanalizy, choć jej twórca, Zygmunt Freud, gdy ukazała się “Zbrodnia i kara”, miał dziesięć lat. Psychologia jest młodą nauką, gdy Dostojewski pisał swą powieść, pojęcia: psychoanaliza, id, ego, superego po prostu nie istniały. A jednak jest “Zbrodnia i kara” powieścią psychologiczną w pełnym tego słowa znaczeniu.

Powieść psychologiczna wszech czasów

Młody człowiek, Rodion Raskolnikow, wymyślił teorię o ludziach zwykłych i niezwykłych, dając tym drugim prawo do zbrodni w imię szlachetnego celu. Uznał, że zabije starą bogatą lichwiarkę, aby  jej pieniędzmi obdarować ludzi młodych i biednych. Czytelnik widzi, jak męczy się bohater, zanim ostatecznie zabije. Nie może spać, chodzi rozdrażniony, podenerwowany… Ale w końcu stało się – popełnił zbrodnię. I wtedy zaczyna się psychiczna męka bohatera, jego golgota. Nie jest w stanie zrobić użytku ze zrabowanych pieniędzy, chowa je gdzieś na zaniedbanym podwórku jakiejś kamienicy… Wraca do domu, rzuca się na łóżko, w głowie wirują mu strzępki myśli… Wydaje mu się, że oszaleje… Zaczynają się dni pełne niespokojnych myśli, Raskolnikow nie śpi, ma halucynacje, chodzi po mieście bez celu, wraca na miejsce zbrodni. Czuje, że ktoś za nim chodzi, śledzi go…

“Zbrodnia i kara” to wiwisekcja duszy bohatera, powieść psychologiczna wszech czasów.